Ο τάφος του Οσίου Ιερωνύμου του Σιμωνοπετρίτου (πριν την κατασκευή του κιβωρίου)
+ Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστοδούλου
... Έχει λεχθή κατά κόρον, και αυτό αποτελεί ένα βασικό στοιχείο, εάν το θέμα της ταφής ή της καύσεως είναι θέμα δογματικό διά την Εκκλησίαν μας.
Και, βεβαίως, ερρέθη κατ' αρχήν, ότι δεν είναι δογματικόν. Και τούτο, διότι ο τρόπος της αποσυνθέσεως του σώματος δεν έχει, κατά κάποιον τρόπον, άμεσον σχέσιν με τα πιστεύματά μας. Και αυτό είναι αληθές, εκ πρώτης, πάντοτε, όψεως. Ελέχθη, όμως, και η άλλη συμπληρωματική άποψις: Μήπως είναι μία παράδοσις η ταφή και όχι η καύσις; Και εάν είναι παράδοσις, δεν είναι αξιοσέβαστος; Και μήπως διά της παραδόσεως παρεισάγεται, εμμέσως, όχι αμέσως, θέμα δογματικής, θα έλεγε κανείς, ευθυγραμμίσεως; Μήπως, με άλλα λόγια, η μακραίωνη παράδοσις εμμέσως οδηγεί σε μία πολύ σοβαράν υπόστασιν της ταφής και όχι της καύσεως;
Είναι και αυτό ένα θέμα, το οποίον πρέπει, ασφαλώς, να αντιμετωπισθή από τους θεολόγους μας, διά να γνωρίζωμεν, ότι πολλά από εκείνα τα οποία ισχύουν εις την πίστιν μας μπορεί να μην έχουν δογματικήν κάλυψιν, έχουν όμως παραδοσιακότητα και αυτή η παλαιά παράδοσις είναι εκείνη, η οποία προσδίδει εις όλες αυτές τις πρακτικές και τις τακτικές μίαν αρχαιοπαράδοτον, θα έλεγε κανείς, πρακτικήν.
Ο Μέγας Βασίλειος, όπως είναι γνωστόν, ομιλεί για πρακτικές, οι οποίες εμμέσως και επιμηκώς και προφορικώς έχουν καθιερωθή εις την Εκκλησίαν μας. Όπως π.χ. το να προσευχόμεθα εστραμμένοι προς ανατολάς ή να κάμνωμεν το σημείον του Σταυρού. Πουθενά εις τα δόγματα της Εκκλησίας μας δεν είναι διατυπωμένες τέτοιου είδους οδηγίες. Όμως ισχύουν με πολύν σεβασμόν, για όλους τους χριστιανούς, διότι μας έχουν παραδοθή μέσα από την παράδοσίν μας. Μήπως, επομένως, και η παράδοσις μπορεί να διεκδικήση και την αξίαν ενός σιωπηρού ή αγράφου δόγματος; Ερώτημα είναι αυτό, το οποίον χρήζει απαντήσεως. Από το άλλο μέρος, μήπως η καύσις, και όχι η ταφή, είναι αυτή η οποία προσδίδει μίαν ένδειξιν απαξίας προς το σώμα;
Είναι γνωστή η θέσις του Χριστιανισμού γενικότερα περί της αξίας του ανθρωπίνου σώματος, ως "ναού του εν ημίν Αγίου Πνεύματος" και δεν είναι, αγαπητοί μου, χωρίς σημασίαν το γεγονός, ότι οι θρησκείες εκείνες, εις τας οποίας έχει επικρατήσει η καύσις αντί της ταφής, όλες διακρίνονται διά την απαξίαν, την οποίαν δίδουν προς το σώμα, το οποίον θεωρούν δεσμωτήριον και φυλακήν της ψυχής. Και επομένως, ο θάνατος δι' αυτάς είναι η απελευθέρωσις της ψυχής. Και επομένως, ο θάνατος δι' αυτάς είναι η απελευθέρωσις της ψυχής από τα δεσμά του σώματος.
Υπάρχουν οπωσδήποτε και ορισμένα επιχειρήματα, τα οποία έχουν σχέσιν με την οικολογίαν, με την υγιεινήν, με την χωροταξίαν και γενικότερα με λόγους χρηστικούς, θα έλεγα, τα οποία επιχειρήματα επιδιώκουν να καθυποτάξουν την αντίληψιν της Εκκλησίας εις μίαν "χρηστικήν" διαχείρισιν του νεκρού σώματος.
Και διερωτώμαι και ερωτώ: Είναι σωστό, με τέτοιου είδους επιχειρήματα, καθαρώς χρηστικά, χρησιμοθηρικά δηλαδή να αντιμετωπίζεται ένα τόσο σοβαρό θέμα; Και έπειτα, μία παράδοσις είκοσι χριστιανικών αιώνων και πολλών άλλων προχριστιανικών αιώνων, που έχει σχέσιν με την ταφήν, είναι αμελητέα και πρέπει με τόσην ευκολίαν αυτήν την αρχαιοπαράδοτον παράδοσιν εμείς να την μεταβάλλωμεν σήμερα; Μήπως αυτή η τακτική είναι επικίνδυνη, με την έννοιαν, ότι έτσι αρχίζει το "ξήλωμα" των παραδόσεών μας;
Όλοι ερωτούν ποία είναι η άποψις της Εκκλησίας επάνω στο θέμα της ταφής ή της καύσεως. Και, βεβαίως, προεξοφλούν την απάντησιν, ότι πρέπει, τάχα, και η Εκκλησία να συμφωνήση με την καύσιν των νεκρών, μόνον και μόνον, διά να συμπλέη με τον εκσυγχρονισμόν και με τους νεωτερισμούς. Αλλά είναι τώρα καιρός να χαλάμε τις παραδόσεις μας, χωρίς να υπάρχει σοβαρός λόγος;
Για ποιο λόγο, δηλαδή, θα πρέπει να ενστερνισθούμε απόψεις, οι οποίες είναι παντελώς ξένες προς την παράδοσίν μας, μόνον και μόνον για να φανούμε ότι είμεθα εκσυγχρονισμένοι και νεωτεριστές; Μήπως μια τέτοια αντίληψις, στο κάτω-κάτω της γραφής, μπορεί να αποδειχθή "μπούμεραγκ" για όλους μας; Όταν με τόση ευκολία είμαστε έτοιμοι να απαρνηθούμε παραδόσεις, επάνω στις οποίες στηρίζεται η ιδιοπροσωπία μας και η πνευματική μας ταυτότητα;
Εμείς, οι Έλληνες, είμαστε ένας λαός, ο οποίος διακρίνεται από το ένα μέρος διά την στερεάν προσήλωσίν του προς τις παραδόσεις και από το άλλο μέρος διά την ευκολίαν, με την οποίαν είναι διατεθειμένος να τις απαρνείται. Πρέπει, ίσως, να βρούμε την μέσην και βασιλικήν οδόν. Δεν είναι και τόσον κολακευτικόν δι' όλους μας να έχωμε τέτοια ευκολία προσβάσεως στις νέες αντιλήψεις, οι οποίες είναι παντελώς ξένες προς τα ήθη και τα έθιμα του λαού μας.
Για να μην επαναλάβω την δυσκολίαν που υπάρχει διά την Εκκλησίαν, πέραν όλων των άλλων, να αλλάξη και τον προσανατολισμόν των Ιερών Ακολουθιών, και αυτής ακόμη της Εξοδίου Ακολουθίας, δηλαδή της Κηδείας, η οποία όλη είναι συντεθειμένη με την προϋπόθεσιν της προσευχής διά την ανάπαυσιν της ψυχής αφ' ενός και αφ' ετέρου την ομαλήν διάλυσιν του σώματος, μέσα εις την μητέρα γην, όπως λέμε...